قیمت قهوه چگونه تعیین می‌شود؟
اگر بخوایم خیلی ساده جواب بدیم، قیمت قهوه فقط با قیمت خود دانه تعیین نمی‌شود. قیمت نهایی قهوه نتیجه مجموعه‌ای از عوامل مثل نوع قهوه، کیفیت، کشور و منطقه کشت، میزان عرضه و تقاضا، شرایط آب‌وهوایی، هزینه تولید و فرآوری، قیمت جهانی قهوه، حمل‌ونقل، واردات، نرخ ارز، رست، بسته‌بندی و حاشیه سود فروشنده است. در بازار جهانی هم قیمت قهوه سبز تحت تاثیر شرایط عرضه و تقاضا و بازارهای مرجع قرار دارد و سازمان بین‌المللی قهوه یا ICO شاخص I-CIP را به‌عنوان یکی از مراجع مهم قیمت قهوه سبز منتشر می‌کند.
به همین دلیل اگر دو قهوه را ببینی که هر دو مثلاً «قهوه عربیکا» هستند ولی قیمت‌شان خیلی با هم فرق دارد، لزوماً یکی گران‌فروش و دیگری ارزان‌فروش نیست. ممکن است مبدا، کیفیت، فرآوری، گرید، هزینه واردات، تازگی یا حتی شکل فروش آن‌ها متفاوت باشد.
حالا بیایم ببینیم دقیقاً چه عواملی قیمت قهوه را بالا و پایین می‌کنند.
مهم‌ترین عوامل موثر بر قیمت قهوه چیست؟
۱. نوع قهوه؛ عربیکا یا روبوستا
اولین چیزی که باید در قیمت قهوه در نظر بگیریم، نوع دانه است.
دو گونه مهم قهوه که بخش بزرگی از بازار جهانی را تشکیل می‌دهند، عربیکا و روبوستا هستند. این دو گونه از نظر شرایط رشد، ویژگی‌های گیاه، عملکرد تولید و مشخصات فنجان با هم تفاوت دارند.
عربیکا معمولاً گیاه حساس‌تری است و در بسیاری از مناطق در ارتفاعات بالاتر کشت می‌شود. روبوستا مقاومت بیشتری دارد و معمولاً توانایی تحمل شرایط سخت‌تری را دارد.
همین تفاوت‌ها باعث می‌شود قیمت این دو نوع قهوه در بازار جهانی یکسان نباشد.
البته اینجا یک نکته مهم وجود دارد: نباید فکر کنیم هر عربیکایی حتماً از هر روبوستایی بهتر یا گران‌تر است.
کیفیت هر محموله، منطقه کشت، فرآوری و شرایط بازار هم اهمیت زیادی دارند.
در واقع ممکن است یک روبوستای باکیفیت ارزش بسیار بیشتری از یک عربیکای معمولی داشته باشد.
۲. کیفیت قهوه چقدر روی قیمت تاثیر دارد؟
یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین ارزش قهوه، کیفیت آن است.
وقتی درباره کیفیت حرف می‌زنیم، منظور فقط این نیست که دانه‌ها ظاهر خوبی داشته باشند.
مواردی مثل:
- میزان عیوب دانه
- یکنواختی دانه‌ها
- عطر و رایحه
- طعم
- شیرینی
- اسیدیته
- بادی
- پس‌مزه
- روش فرآوری
- شرایط کشت
- تازگی
- کیفیت رست
می‌توانند روی ارزش قهوه تاثیر بگذارند.
ICO نیز کیفیت قهوه را موضوعی چندبعدی می‌داند و در تحلیل بازار قهوه، کیفیت و ویژگی‌های محصول را در کنار عواملی مثل تولید و تجارت بررسی می‌کند.
بنابراین دو قهوه از یک کشور ممکن است قیمت یکسانی نداشته باشند.
مثلاً ممکن است هر دو قهوه از اتیوپی باشند، اما یکی کیفیت بالاتر، فرآوری دقیق‌تر و مشخصات فنجان متفاوتی داشته باشد.
۳. قیمت جهانی قهوه چطور تعیین می‌شود؟
قیمت قهوه در بازار جهانی تحت تاثیر عرضه، تقاضا و شرایط بازار قرار دارد.
ICO شاخصی به نام I-CIP یا ICO Composite Indicator Price منتشر می‌کند که یکی از مراجع مهم برای بررسی سطح قیمت قهوه سبز در بازار جهانی است. این شاخص گروه‌های مختلف قهوه را پوشش می‌دهد و به‌صورت روزانه منتشر می‌شود.
اما حواست باشه:
قیمت جهانی قهوه با قیمت یک بسته قهوه در فروشگاه یکی نیست.
این دو تا را نباید با هم اشتباه گرفت.
قهوه قبل از اینکه به دست مصرف‌کننده برسد، مسیر طولانی‌ای را طی می‌کند:
کشاورز → فرآوری → صادرکننده → حمل‌ونقل → واردکننده → رستر → بسته‌بندی → فروشنده → مصرف‌کننده
در هر مرحله ممکن است هزینه‌های جدیدی به قیمت محصول اضافه شود.
۴. عرضه و تقاضا چه تاثیری روی قیمت قهوه دارد؟
یکی از مهم‌ترین عوامل تغییر قیمت قهوه، همان قانون قدیمی بازار یعنی عرضه و تقاضا است.
اگر عرضه قهوه کاهش پیدا کند ولی تقاضا همچنان بالا باشد، فشار افزایشی روی قیمت ایجاد می‌شود.
از طرف دیگر، اگر تولید افزایش پیدا کند و عرضه بیشتری وارد بازار شود، در شرایط برابر می‌تواند فشار کاهشی روی قیمت ایجاد کند.
گزارش‌های FAO نیز نشان می‌دهند که شوک‌های عرضه و تقاضا نقش بسیار مهمی در نوسانات قیمت بازارهای جهانی قهوه و سایر نوشیدنی‌های کشاورزی دارند.
برای مثال اگر تولید یک کشور بزرگ تولیدکننده به دلیل شرایط نامناسب آب‌وهوایی کاهش پیدا کند، عرضه جهانی می‌تواند تحت تاثیر قرار بگیرد.
پس گاهی یک اتفاق در یک مزرعه یا یک کشور تولیدکننده می‌تواند در نهایت روی قیمت قهوه در کشورهای دیگر هم اثر بگذارد.
۵. آب‌وهوا چطور قیمت قهوه را تغییر می‌دهد؟
قهوه یک محصول کشاورزی است؛ بنابراین شرایط آب‌وهوایی اهمیت زیادی دارد.
خشکسالی، بارندگی شدید، گرمای غیرمعمول، سرما، آفات و بیماری‌های گیاهی می‌توانند روی تولید قهوه اثر بگذارند.
اگر یک منطقه مهم تولیدکننده با کاهش محصول مواجه شود، عرضه آن قهوه در بازار ممکن است کاهش پیدا کند.
این اتفاق می‌تواند قیمت را تحت تاثیر قرار دهد.
FAO نیز در گزارش‌های مربوط به بازار قهوه، شرایط آب‌وهوایی، محدودیت عرضه و اختلالات زنجیره تامین را از عواملی می‌داند که می‌توانند نوسان قیمت ایجاد کنند.
به زبان ساده، قهوه مثل یک محصول صنعتی نیست که کارخانه بتواند فردا تولیدش را چند برابر کند.
برای تولید قهوه باید درخت رشد کند، میوه بدهد، برداشت شود و بعد مراحل فرآوری را طی کند.
۶. کشور تولیدکننده روی قیمت قهوه تاثیر دارد؟
بله، اما نه صرفاً به خاطر اسم کشور.
مثلاً ممکن است قیمت قهوه اتیوپی، برزیل، کلمبیا، کنیا، ویتنام یا اندونزی با هم متفاوت باشد.
اما علت فقط کشور نیست.
عواملی مثل:
- منطقه کشت
- ارتفاع
- گونه
- کیفیت
- روش فرآوری
- میزان تولید
- تقاضای بازار
- هزینه تولید
- شرایط صادرات
همگی اهمیت دارند.
بنابراین وقتی می‌گوییم «قهوه اتیوپی گران‌تر است»، این جمله به‌تنهایی خیلی دقیق نیست.
باید مشخص کنیم درباره کدام قهوه اتیوپی، با چه کیفیت و چه مشخصاتی صحبت می‌کنیم.
۷. هزینه تولید چطور روی قیمت قهوه اثر می‌گذارد؟
قبل از اینکه قهوه وارد بازار جهانی شود، هزینه‌های زیادی برای تولید آن انجام شده است.
کشاورز و تولیدکننده با هزینه‌هایی مثل:
- نیروی انسانی
- برداشت
- نگهداری مزرعه
- کود و نهاده‌ها
- فرآوری
- خشک‌کردن
- جداسازی دانه
- بسته‌بندی اولیه
- حمل محصول
روبه‌رو هستند.
بنابراین اگر هزینه تولید در یک منطقه افزایش پیدا کند، می‌تواند روی اقتصاد زنجیره قهوه اثر بگذارد.
ICO در گزارش‌های خود عواملی مثل هزینه نیروی کار و نهاده‌ها را در بررسی اقتصاد زنجیره قهوه مورد توجه قرار می‌دهد.
۸. روش فرآوری قهوه روی قیمت تاثیر دارد؟
روش فرآوری هم می‌تواند روی ارزش قهوه تاثیر داشته باشد.
قهوه‌ها می‌توانند به روش‌هایی مثل:
- Natural
- Washed
- Honey
- و فرآیندهای دیگر
فرآوری شوند.
اما اینکه یک قهوه نچرال باشد، به‌تنهایی به این معنی نیست که حتماً باید گران‌تر از قهوه واشد باشد.
آنچه اهمیت دارد، کیفیت نتیجه نهایی، ویژگی‌های فنجان، کنترل فرآوری، میزان تقاضا و شرایط بازار است.
اگر فرآوری باعث ایجاد یک محصول با ویژگی‌های مطلوب و کیفیت بالاتر شود، ممکن است ارزش آن هم بیشتر شود.
۹. چرا قهوه اسپشیالتی معمولاً قیمت متفاوتی دارد؟
قهوه اسپشیالتی فقط یک برچسب برای «قهوه گران» نیست.
در بازار قهوه تخصصی، کیفیت، شفافیت اطلاعات، منشا، فرآوری و ویژگی‌های فنجان اهمیت زیادی دارند.
قهوه‌ای که اطلاعات دقیق‌تری درباره منشا، تولیدکننده، منطقه، فرآوری و کیفیت آن وجود دارد، می‌تواند در بازار ارزش متفاوتی داشته باشد.
در عین حال، گران‌تر بودن یک قهوه به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که برای ذائقه شما بهتر باشد.
مثلاً ممکن است یک نفر عاشق قهوه‌های میوه‌ای و اسیدیته‌دار باشد و شخص دیگری قهوه شکلاتی و سنگین را ترجیح دهد.
پس قیمت بالا با «بهتر بودن برای همه» یکی نیست.
۱۰. نرخ دلار و ارز چه تاثیری روی قیمت قهوه دارد؟
برای بازار ایران این بخش اهمیت ویژه‌ای دارد.
قهوه وارداتی است و بنابراین تغییر نرخ ارز می‌تواند روی هزینه خرید و واردات آن تاثیر بگذارد.
فرض کن قیمت جهانی یک قهوه ثابت بماند، اما نرخ ارز افزایش پیدا کند. هزینه تهیه همان قهوه برای واردکننده می‌تواند بیشتر شود.
از طرف دیگر، ارز فقط روی خود دانه قهوه اثر ندارد.
هزینه‌هایی مثل:
- حمل‌ونقل
- تجهیزات
- بسته‌بندی
- برخی مواد اولیه
- هزینه‌های واردات
هم ممکن است تحت تاثیر نرخ ارز قرار بگیرند.
بنابراین ممکن است قیمت جهانی قهوه تغییر چندانی نکرده باشد، ولی قیمت آن در بازار داخلی افزایش پیدا کند.
۱۱. حمل‌ونقل و واردات چه نقشی در قیمت قهوه دارند؟
قهوه برای رسیدن به کشور مصرف‌کننده باید از چند مرحله عبور کند.
هزینه‌های مربوط به حمل داخلی، حمل بین‌المللی، بیمه، انبارداری، ترخیص و انتقال داخل کشور می‌توانند روی قیمت تمام‌شده اثر بگذارند.
این موضوع در سال‌هایی که هزینه حمل‌ونقل جهانی افزایش پیدا می‌کند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
ICO در گزارش‌های بازار خود نیز اثر هزینه‌های حمل‌ونقل و اختلالات زنجیره تامین را بر بازار قهوه بررسی می‌کند.
در نتیجه، قیمت یک کیلو قهوه در کشور مصرف‌کننده نمی‌تواند دقیقاً برابر قیمت یک کیلو قهوه سبز در کشور تولیدکننده باشد.
۱۲. رست قهوه روی قیمت تاثیر دارد؟
بله.
وقتی قهوه سبز خریداری می‌شود، هنوز محصول نهایی مصرف‌کننده نیست.
قهوه باید رست شود و در این مرحله هزینه‌هایی مثل:
- انرژی
- نیروی انسانی
- دستگاه رست
- کنترل کیفیت
- افت وزن
- بسته‌بندی
- نگهداری
- حمل
به زنجیره قیمت اضافه می‌شوند.
ضمن اینکه در فرآیند رست، بخشی از وزن دانه به دلیل خروج رطوبت کاهش پیدا می‌کند.
بنابراین قیمت یک کیلو قهوه سبز را نمی‌توان مستقیماً با قیمت یک کیلو قهوه رست‌شده مقایسه کرد.
۱۳. آسیاب و بسته‌بندی هم روی قیمت اثر دارند؟
بله، هرچند معمولاً سهم آن‌ها به اندازه قیمت خود ماده اولیه نیست.
قهوه‌ای که به صورت دانه فروخته می‌شود با قهوه‌ای که آسیاب و بسته‌بندی مصرفی شده، مراحل متفاوتی را پشت سر گذاشته است.
بسته‌بندی مناسب هم برای محافظت از قهوه اهمیت دارد و خودش هزینه دارد.
در بعضی محصولات، بسته‌بندی خاص، سوپاپ یک‌طرفه، طراحی، چاپ و سایر موارد می‌توانند بخشی از قیمت نهایی باشند.
۱۴. تازگی قهوه چقدر روی قیمت تاثیر دارد؟
تازگی بیشتر از اینکه یک فرمول ثابت برای افزایش قیمت باشد، بخشی از ارزش محصول نهایی است.
قهوه تازه‌رست‌شده معمولاً نیاز به مدیریت موجودی و بسته‌بندی مناسب دارد.
از طرف دیگر، اگر قهوه مدت زیادی در شرایط نامناسب نگهداری شود، ممکن است کیفیت عطری و طعمی آن افت کند.
به همین دلیل هنگام مقایسه قیمت دو قهوه، فقط به عدد قیمت نگاه نکن.
تاریخ رست، نوع بسته‌بندی و شرایط نگهداری هم مهم‌اند.
چرا قیمت قهوه کیلویی با قیمت بسته‌های کوچک فرق دارد؟
یکی از سوال‌های رایج همین است.
فرض کن یک فروشنده قهوه را به‌صورت کیلویی عرضه می‌کند و فروشنده دیگری همان محصول را در بسته‌های ۲۵۰ گرمی می‌فروشد.
حتی اگر قهوه دقیقاً یکسان باشد، قیمت هر کیلو ممکن است متفاوت شود.
علت می‌تواند شامل:
- هزینه بسته‌بندی
- هزینه نیروی انسانی
- ارسال
- انبارداری
- حاشیه سود
- حجم خرید
- مدل فروش
باشد.
در خرید عمده معمولاً هزینه بسته‌بندی و فروش به ازای هر کیلو می‌تواند کمتر شود.
به همین دلیل هنگام بررسی «قیمت قهوه کیلویی» باید شرایط فروش را هم در نظر گرفت.
آیا قهوه گران‌تر حتماً کیفیت بهتری دارد؟
نه.
قیمت بالا به‌تنهایی معیار مناسبی برای تشخیص کیفیت نیست.
یک قهوه ممکن است به دلیل مبدا خاص، تولید محدود، فرآوری ویژه، هزینه واردات یا بسته‌بندی خاص گران‌تر باشد.
از طرف دیگر ممکن است یک فروشنده به دلیل خرید عمده یا حاشیه سود پایین‌تر، همان نوع قهوه را ارزان‌تر عرضه کند.
بنابراین برای تشخیص ارزش واقعی قهوه بهتر است چند مورد را با هم بررسی کنی:
کیفیت + منشا + فرآوری + تازگی + رست + مشخصات محصول + قیمت
نه اینکه فقط به عدد قیمت نگاه کنی.
چرا قیمت دو قهوه از یک کشور متفاوت است؟
فرض کنیم هر دو قهوه از برزیل هستند.
آیا باید قیمت یکسانی داشته باشند؟
نه.
چون ممکن است یکی:
- عربیکای باکیفیت باشد
- فرآوری متفاوتی داشته باشد
- از منطقه دیگری آمده باشد
- کیفیت فنجان متفاوتی داشته باشد
- گرید متفاوتی داشته باشد
- با هزینه متفاوتی وارد شده باشد
همین مسئله برای قهوه‌های اتیوپی، کلمبیا، کنیا، ویتنام، اوگاندا و اندونزی هم وجود دارد.
پس کشور تولیدکننده فقط یکی از عوامل قیمت‌گذاری است، نه همه آن.
قیمت قهوه در نهایت چطور به دست مصرف‌کننده می‌رسد؟
برای اینکه موضوع کاملاً روشن شود، مسیر قیمت را ساده کنیم:
تولیدکننده → فرآوری‌کننده → صادرکننده → حمل بین‌المللی → واردکننده → عمده‌فروش → رستر → بسته‌بندی → فروشنده → مصرف‌کننده
در هر مرحله ممکن است هزینه‌ای به محصول اضافه شود.
FAO هم قهوه را یک زنجیره ارزش جهانی می‌داند که در آن تولیدکنندگان، صادرکنندگان، واردکنندگان و سایر بازیگران زنجیره در ایجاد و انتقال ارزش نقش دارند.
به همین خاطر قیمت نهایی قهوه را نمی‌توان فقط با نگاه کردن به قیمت دانه در مزرعه تعیین کرد.
برای مقایسه قیمت قهوه به چه چیزهایی توجه کنیم؟
اگر می‌خواهی بفهمی یک قهوه نسبت به قهوه دیگری واقعاً گران‌تر است یا نه، این موارد را کنار هم بگذار:
نوع قهوه
عربیکا، روبوستا یا ترکیب؟
کشور و منطقه تولید
فقط اسم کشور کافی نیست.
کیفیت
مشخصات کیفی محصول چقدر شفاف است؟
فرآوری
نچرال، واشد یا روش دیگر؟
رست
لایت، مدیوم یا دارک؟
تاریخ رست
چه مدت از رست گذشته؟
وزن
قیمت ۲۵۰ گرم را با یک کیلو قهوه مقایسه نکن!
شکل فروش
عمده، کیلویی یا بسته‌بندی مصرفی؟
منشا و اطلاعات محصول
آیا اطلاعات محصول مشخص و قابل بررسی است؟
قیمت هر کیلو
بهترین روش برای مقایسه چند محصول، تبدیل قیمت آن‌ها به قیمت یک کیلو است.
جمع‌بندی؛ قیمت قهوه بر چه اساسی تعیین می‌شود؟
در نهایت، قیمت قهوه حاصل یک عامل واحد نیست.
نوع قهوه، کیفیت، کشور و منطقه تولید، عرضه و تقاضا، شرایط آب‌وهوایی، هزینه تولید، فرآوری، قیمت جهانی، حمل‌ونقل، واردات، نرخ ارز، رست، بسته‌بندی و حاشیه سود همگی می‌توانند روی قیمت نهایی تاثیر داشته باشند.
در بازار جهانی، شاخص ICO Composite Indicator Price یا I-CIP یکی از مراجع مهم برای بررسی قیمت قهوه سبز است و ICO اطلاعات مربوط به قیمت، تولید، صادرات، واردات و عرضه و تقاضا را منتشر می‌کند.
از طرف دیگر، گزارش‌های FAO نشان می‌دهند که تغییرات عرضه و تقاضا، آب‌وهوا، محدودیت‌های تولید و اختلالات زنجیره تامین می‌توانند باعث نوسان قیمت قهوه شوند.
بنابراین وقتی قیمت دو قهوه با هم فرق دارد، بهتر است قبل از قضاوت درباره قیمت، مشخصات هر دو را بررسی کنی.
ممکن است یکی عربیکای خاص با تولید محدود باشد و دیگری یک روبوستای معمولی؛ ممکن است یکی تازه‌رست و بسته‌بندی‌شده باشد و دیگری محصولی با هزینه فروش پایین‌تر؛ یا حتی ممکن است تفاوت قیمت بیشتر به هزینه واردات و نرخ ارز مربوط باشد تا خود قهوه.
پس برای فهمیدن قیمت واقعی قهوه، باید به کل زنجیره از مزرعه تا فنجان نگاه کرد، نه فقط عدد روی برچسب.
منابع معتبر
- International Coffee Organization – Public Market Information
- International Coffee Organization – Economics & Statistics
- International Coffee Organization – Coffee Market Report
- International Coffee Organization – Coffee Development Report
- International Coffee Organization – Data Concepts and Variables
- International Coffee Organization – Quality in Coffee
- FAO – Agricultural Prices
